Bilgi föyleri

Etken maddeler. Esrar birçok kannabinoit içerir; en bilinenleri THC ve CBD’dir. THC sarhoş eder, CBD etmez. Taze bitkide THC çoğunlukla THCA olarak bulunur; THC ancak ısıtılınca oluşur. Marihuana kurutulmuş çiçeklerdir, haşiş ise preslenmiş reçinedir. İçlerindeki THC miktarı çok değişkendir.

THC nasıl etki eder? Vücudun kendine ait bir kannabinoit sistemi vardır. THC bu sistemin reseptörlerine bağlanır; CB1 reseptörleri özellikle beyinde bulunur. Ödül sisteminde THC dolaylı olarak daha fazla dopamin salınmasını sağlar. Bu hem keyif halini hem de esrarın neden bağımlılık yapabildiğini açıklar. THC başka şeylerin yanı sıra hafıza ve duygular, koordinasyon ve zaman algısı, kalp atışı ve sindirim üzerinde etkilidir.

Etki neye bağlıdır? THC oranına, miktara, kullanım biçimine, kişinin o anki durumuna ve ortama. Birçok kişi rahatlama ve iyi bir ruh hali yaşar. Huzursuzluk, kaygı, panik ve bozulmuş algı da aynı şekilde mümkündür, özellikle çok THC’de ya da kişi kendini iyi hissetmiyorsa.

Ne kadar sürer? İçildiğinde ya da buharlaştırıldığında etki neredeyse hemen başlar, yaklaşık çeyrek saat sonra en güçlü haline ulaşır ve iki ila üç saat sonra büyük ölçüde geçer. Yendiğinde ya da içecekle alındığında gecikmeli, çoğu zaman aniden başlar ve önceden kestirmek zordur.

Vücutta. Ağız kuruluğu, kızarık gözler, hızlı kalp atışı, baş dönmesi ve ani açlık sık görülür. Sarhoşluk sırasında konsantrasyon, hafıza ve tepki süresi zayıflar. Bu, trafikte ve işte kaza riskini artırır.

Esrar ne kadar süre tespit edilebilir? İdrarda yıkım ürünleri: tek kullanımdan sonra yaklaşık üç gün, günlük kullanımda on ila 15 gün, yoğun ve uzun süreli kullanımda 30 günden fazla. Değerler çok değişkendir.

Etki sürerken. Hafıza, dikkat ve hareket kontrolü daha kötü çalışır. Derleme çalışmalarına göre trafikte kaza riski 1,25 ila 2,66 katına çıkar, alkolle daha da fazla. Huzursuzluk, kaygı, panik ve kafa karışıklığı az deneyimde ve çok THC’de daha sık görülür. Nabız yükselir. Çalışmalar ilk saatte kalp krizi riskinin arttığına işaret ediyor, özellikle önceden hastalığı olanlarda; veriler sınırlıdır.

Uzun süre sık kullanımda.

• Bağımlılık: Esrarı hayatında bir kez bile kullanmış yaklaşık on bir kişiden biri esrar kullanım bozukluğu geliştirir. Haftalık kullanımdan itibaren risk belirgin şekilde artar.
• Psikoz: Risk, kullanımın yoğunluğuyla artar; hiç kullanmayanlara göre ara sıra kullanımda 1,4 ila 2 katına, yoğun kullanımda 2 ila 3,4 katına çıkar. Yatkın kişiler özellikle risk altındadır, çok THC özellikle risklidir.
• Solunum yolları: Esrarı içerek kullananlar daha sık öksürür ve daha sık kronik bronşit geçirir. Tütün ayrıca zarar verir.
• Hafıza: Düzenli kullanım hafızayı kötüleştirir; bırakınca kısıtlamalar büyük ölçüde geriler.
• Kaygı ve depresyon: Risk biraz yüksektir; esrarın neden olup olmadığı belirsizdir.
• Kaynağı bilinmeyen ürünlere karıştırılabilen sentetik kannabinoitlerin etkisi neredeyse öngörülemez; ölümler oldu.

Riskleri azaltmak. En güvenlisi esrar kullanmamaktır. Kullanan biri riskleri belirgin şekilde azaltabilir. BIÖG’nin yetişkinlere önerdiği, daha düşük riskli kullanım için uluslararası yönergeler şunları söyler: geç başla ya da hiç başlama, daha az THC, içerek kullanma ve tütün katma, yenen ürünlerde dikkatli ol, her gün değil nadiren, ara ver, kaynağını bil, karıştırma, araç kullanma. En riskli durum, birkaç şeyin bir araya gelmesidir: örneğin erken başlamak, sık kullanım ve çok THC.

Beyin yeniden yapılanıyor. Ergenlikte ve genç yetişkinlikte yeni bağlantılar oluşur, kullanılmayanlar ortadan kalkar. Planlamayı ve öz denetimi yöneten ön beyin en son olgunlaşır. Federal Sağlık Bakanlığı, beynin özellikle hassas olduğu yaş sınırı olarak yaklaşık 25’i gösteriyor. Tam da bu dönemde en çok kullanılıyor: 18 ila 25 yaş arasındaki genç erkeklerin neredeyse üçte biri son bir yılda esrar kullandı, genç kadınlarda bu oran beşte birin biraz altında. 12 ila 17 yaş arasında kullanım 2019’dan beri hafifçe düşüyor.

Erken başlamak ne anlama gelir?

• Bağımlılık: Erken başlamak, özellikle 16 yaşından önce, iyi kanıtlanmış bir risk etkenidir.
• Eğitim: 15 yaşından önce başlayıp sık kullananlar ortalamada okulu daha sık bırakır. Esrarın neden olup olmadığı netleşmedi.
• Ruh sağlığı: Ergenlikte kullanım, yetişkinlikte daha fazla depresyon ve intihar düşüncesiyle bağlantılıdır. Burada da neden kesin olarak açıklığa kavuşmadı.

Yasa ne diyor? 18 yaşın altında bulundurmak, yetiştirmek ve satın almak yasaktır (§ 2 KCanG). Kimse reşit olmayanların hemen yanında esrar kullanamaz, okulların, oyun alanlarının, çocuk ve gençlik kurumlarının ve spor tesislerinin görüş mesafesinde de kullanamaz (§ 5). 18 ila 20 yaş arasındakiler için yasa, yetiştirme derneklerinin verebileceği miktarı ayda 30 gram ve en fazla %10 THC ile sınırlar (§ 19 Abs. 3). 21 yaşından büyük olup reşit olmayanlara esrar veren biri, kural olarak üç aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşır (§ 34). Reşit olmayanlar esrarla yakalanırsa polis ebeveynleri, gerekirse gençlik dairesini bilgilendirir; amaç erken müdahaledir (§ 7). Evde esrar güvenli şekilde saklanmalıdır (§ 10).

Bazı insanlar için esrar özellikle risklidir. Onlar için öneri şudur: uzak dur.

• Gebelik, emzirme, çocuk isteği. THC göbek kordonu yoluyla bebeğe ulaşır. Gebelikte esrar içmek düşük doğum ağırlığıyla bağlantılıdır; büyük bir derleme çalışması erken doğum ve büyüme geriliği için daha yüksek riskler buldu. Güvenli bir miktar bilinmiyor. THC anne sütüne geçer; bir çalışmada altı güne kadar tespit edilebildi. Esrar doğurganlığı azaltabilir.
• Ailede psikoz. Anne, baba ya da kardeşlerinde psikoz olan biri uzak dursa iyi olur. Daha önce psikoz geçirmiş biri daha kötü bir iyileşme ve daha fazla nüks riskine girer. Bipolar bozuklukta düzenli kullanım daha fazla mani belirtisiyle birlikte görülür.
• Kalp ve dolaşım. Nabız ve tansiyon kullanımdan hemen sonra yükselebilir; önceden hastalığı olanlarda kalp aşırı yüklenebilir.
• 25 yaşın altı. Beyin hâlâ olgunlaşıyor, bağımlılık ve psikoz riski daha yüksek.
• Bağımlılık hastalığı, geçmişte olsa bile. Başka bir maddeye kayan kişi nüks riskine girer.
• Düzenli ilaç kullanımı. THC ve CBD, birçok ilacı parçalayan karaciğer enzimlerini yavaşlatır. Antidepresanlar daha güçlü etki edebilir, kan sulandırıcılarda kanama riski artabilir. En iyisi hekimle ya da eczanede konuşmak.
• Üstüne alkol. Etkiler birbirini güçlendirir: sersemlik, kafa karışıklığı, mide bulantısı, kontrol kaybına kadar.

İnsan, madde, çevre. Uzmanlar bağımlılığı birlikte etki eden üç yönle açıklar: duygular ve sorunlarla başa çıkma biçimiyle insan, etkisi ve bulunabilirliğiyle madde, aile, arkadaş çevresi, okul ve işten oluşan çevre. Hiçbir yön bağımlılığı tek başına açıklamaz.

Beyinde ne olur? THC ödül sistemine etki eder. Bu sık tekrarlanırsa beyin duyarsızlaşır ve aynı etki için daha fazlası gerekir (tolerans). Sarhoşluktan sonra huzursuzluk ve sinirlilik gelebilir. Zamanla çoğu zaman bu rahatsızlıktan kurtulmak için kullanılır. Kaygıyı, öfkeyi ya da üzüntüyü bastırmak için esrar kullanan birinin riski daha yüksektir.

Risk etkenleri. Kullanım sıklığı (en güçlü tek etken), özellikle 16 yaşından önce erken başlamak, çok THC, aynı anda tütün, ruhsal yükler, destek eksikliği, hayatı derinden etkileyen olaylar, neredeyse herkesin kullandığı bir arkadaş çevresi. Risk etkenleri olasılıkları anlatır, kesin bir öngörü değildir.

Neler korur? Umut, bir şeyleri değiştirebildiğini hissetmek, sorunların üstesinden gelebilmek, sağlam ilişkiler ve eğitimde ya da işte bir görev.

Uzmanlar nasıl sınıflandırır? DSM-5’e göre on iki ay içinde on bir ölçütten en az ikisi geçerliyse esrar kullanım bozukluğu vardır: iki ila üç hafif, dört ila beş orta, altı ve üzeri ağır sayılır. Aşamalar ara sıra kullanımdan riskli kullanım ve zararlı kullanıma, oradan bağımlılığa kadar uzanır; geçişler akıcıdır.

Yoksunluk. Düzenli kullananların neredeyse yarısı yoksunluk belirtilerini tanır: gerginlik, uyku sorunları, iştah azlığı, sinirlilik, kaygı ya da çökkün ruh hali. Genellikle son kullanımdan bir ila üç gün sonra başlar ve ilk hafta en güçlüdür. Çoğu iki ila üç hafta sonra geçer, uyku sorunları ve çökkün ruh hali daha uzun sürebilir.

Sorunlu kullanım çoğu zaman sinsice gelişir. Uzmanlar DSM-5’teki on bir ölçütü kullanır. Gündelik dille:

• Kontrol: planlanandan daha fazla ya da daha uzun süre kullanmak; azaltmak isteyip başaramamak; temin etmek, kullanmak ve toparlanmak için çok zaman harcamak; güçlü istek.
• Gündelik hayat ve ilişkiler: yükümlülükler aksar; tartışmalara rağmen kullanım; hobiler, arkadaşlıklar ve spor geri plana düşer.
• Risk: tehlikeli durumlarda kullanım, örneğin araç kullanmadan önce; fark edilen zararlara rağmen devam etmek.
• Vücut: aynı etki için daha fazlasına ihtiyaç duymak; esrar olmadan kötü hissetmek (yoksunluk).

On iki ay içinde iki ila üç nokta geçerliyse uzmanlar hafif, dört ila beşte orta, altı ve üzerinde ağır bir bozukluktan söz eder. Tanıyı yalnızca hekimler ya da psikoterapistler koyar. Liste dürüstçe bakmaya yardımcı olur.

Başkalarındaki işaretler. Okulda ya da işte başarı aniden düşer, arkadaş çevresi değişir, evde daha fazla sorun olur, hobiler bırakılır, ruh hali dalgalanmaları ve içe kapanma, yalanlar ya da bahaneler. Bu işaretlerin başka nedenleri de olabilir. Bunlar bir konuşma için vesiledir, tanı değil.

Nasıl anlarsın? Kaygı, panik, kafa karışıklığı ve takip edildiği düşünceleri, gerçek olmayan şeyleri algılamaya kadar; bedensel olarak kalp çarpıntısı, mide bulantısı, baş dönmesi, dolaşım çökmesi bile mümkündür. Alkol ya da başka maddelerle bu çok daha güçlü olur. Rahatsız edici durumlar çoğu zaman geçer.

Ne yapmalı?

• Tepki veriyor ve normal nefes alıyorsa: yanında kal, temiz havası olan sakin bir yere götür, sakin konuş, yalnız bırakma. Cilt soluk ve nemli, nabız hızlıysa yatır ve bacaklarını yukarı kaldır.
• Tepki vermiyor, normal nefes alıyorsa: 112’yi ara, koma pozisyonu ver, nefesi düzenli kontrol et.
• Nefes almıyor ya da normal nefes almıyorsa: 112’yi ara ve hemen kalp masajına başla.

Hemen 112: bilinç kaybında, nefes sorunlarında, nöbette, göğüs kemiğinin arkasında şiddetli ağrıda ya da emin değilsen; karışık kullanımda daha erken. Ambulans ekibine ne alındığını söyle ve kalıntıları ver.

Çocuklar ve yenen ürünler. Çocuklar esrar ya da esrarlı şekerleme yerse ağır zehirlenme tehlikesi vardır. Kuzey Ren-Vestfalya zehir danışma merkezini 0228 19240 numarasından ara, günün her saati; bilinç bozukluğu ya da nefes sorunlarında hemen 112’yi ara. Çocuğu kusturma, kalıntıları ve ambalajı sakla.

Tekrar tekrar kusma. Uzun süre sık kullanımdan sonra esrar hiperemezis sendromu gelişebilir: tekrarlayan kusma nöbetleri, tipik olarak sıcak duşla hafifler. Hekime muayene ettir. Tek etkili tedavi kullanımı bırakmaktır.

Sentetik kannabinoitler ve HHC. Sentetik kannabinoitler THC’den kat kat güçlü olabilir ve dışarıdan anlaşılmaz; ölümler oldu. HHC 27 Haziran 2024’ten beri yasak.

Sınır değer. Kan serumunda 3,5 ng/ml ya da daha fazla THC ile motorlu taşıt kullanan kabahat işlemiş olur (§ 24a StVG). İlk ihlalde bu 500 avro ve bir ay sürüş yasağı demektir, alkolle birlikte 1.000 avro. Deneme süresinde ve 21. yaş gününden önce direksiyonda hiç THC olmamalı (§ 24c StVG). Güvenli şekilde araç kullanamayan biri sınır değerden bağımsız olarak suç işlemiş olur (§ 316 StGB). Kötüye kullanım belirtileri ya da tekrarlanan ihlallerde sürücü belgesi dairesi bir MPU, yani tıbbi-psikolojik değerlendirme isteyebilir (§ 13a FeV).

Kendini ayık hissetmek yetmez. Hissedilen etki geçtikten sonra da kısıtlamalar sürebilir. Trafik psikolojisi ve trafik hekimliği dernekleri en az şu süreleri öneriyor: ara sıra içtikten ya da buharlaştırdıktan sonra en az 12 saat, THC oranı bilinmiyorsa ya da miktar büyükse en az 24 saat, yenen ürünlerden sonra 24 saatten fazla, haftada birkaç gün düzenli kullanımda çoğu zaman üç ila beş gün, günlük kullanımda birkaç hafta. Emin değilsen arabayı bırak.

Testler ne gösterir? Tükürük testleri ön test olarak kullanılır, belirleyici olan kan örneğidir. İdrarda yıkım ürünleri tek kullanımdan sonra yaklaşık üç gün, günlük kullanımda on ila 15 gün, yoğun ve uzun süreli kullanımda 30 günden fazla; saçta aylarca tespit edilebilir.

Nerede kullanım yasak? Reşit olmayanların yanında, okullarda, oyun alanlarında, çocuk ve gençlik kurumlarında, kamuya açık spor tesislerinde ve yetiştirme derneklerinde, her birinde görüş mesafesinde de (girişten 100 metreye kadar); yaya bölgelerinde saat 7 ile 20 arasında (§ 5 KCanG). Kuzey Ren-Vestfalya’da yasak bölgede kullanmanın cezası 50 ila 500 avro, reşit olmayanların yanında 300 ila 1.000 avro.

Bulundurma ve verme. 18 yaşından itibaren dışarıda 25 grama, evde 50 grama ve üç bitkiye kadar (§ 3 KCanG), çocuklardan güvenli şekilde saklanmış olarak (§ 10). Yetiştirme derneğinden alınan esrar başkalarına verilemez, yetişkinlere bile (§ 19 Abs. 4).

Değişim zaman ister. İnsanlar davranışlarını nadiren bir anda değiştirir. Uzmanlar aşamalardan söz eder: “Sorun değil ki”, “Aslında yapmam gerek, ama …”, “Bir şey planlıyorum”, “Şu anda bir şeyi değiştiriyorum”, “Devam ediyorum”. Geri dönüşler de işin parçasıdır. Yalnızca değişim lehine konuşan, çoğu zaman tersini elde eder.

Doğru an. İkiniz de ayıksınız, ortam sakin, vaktiniz var ve ne söylemek istediğini önceden düşündün. Kullanımdan hemen sonrası, bir tartışma ya da dinleyenlerin olması uygun değildir.

Böyle dile getirirsin.

• Gözlemlediğini ben dili ile anlat: “Endişeleniyorum, çünkü neredeyse hiç dışarı çıkmadığını fark ettim.”
• Kişiyi değil, davranışı konuş.
• Açık sorular sor, dinle, sözünü kesme. Ahlak dersi yok, tanı yok.
• Tavsiye vermeden önce sor.
• Savunmaya geçmesini bekle ve bunu kişisel alma.
• İyi gideni takdir et, destek teklif et. Karar kişinin kendisine aittir.

Senin sınırların. Neye ortak olmayacağını açıkça söyle ve arkasında dur. Örtbas etmek, önemsizleştirmek ve diğer kişinin görevlerini üstlenmek kullanımı daha çok destekler. Kendin için de destek al.

Yakınlar için de yardım. Bağımlılık danışmanlığı ücretsizdir, gizlidir ve istenirse anonimdir, ilgili kişi yardım istemese bile.

• DROBS Dortmund, Reinoldistraße 17-19, 0231 477376-0
• Dortmund Belediyesi Sosyal Psikiyatri Servisi, Hoher Wall 9-11, 0231 50-22534, yakınlar için gruplarla
• DigiSucht: mesaj, sohbet ya da görüntülü görüşmeyle çevrim içi danışmanlık, ücretsiz ve anonim
• Sucht & Drogen Hotline (bağımlılık ve uyuşturucu yardım hattı): 01806 313031, her gün 8 ile 24 arası, arama başına 0,20 avro