Kişi, madde, çevre
Uzmanlar bağımlılığı birlikte etki eden üç yönle tanımlar. Hiçbiri tek başına birinin neden bağımlı olduğunu açıklamaz.
Kişi, madde, çevre
Kişiduygular ve sorunlarla baş etme, özgüven, yatkınlık
Maddemaddenin ne kadar güçlü etki ettiği, ne kadar kolay bulunabildiği
Çevreaile, arkadaş çevresi, okul ve iş
Risk etkenleri olasılıkları tanımlar. Tek bir kişide ne olacağını önceden söylemezler. Birkaçı bir araya gelirse risk belirgin biçimde artar.
Beyinde neler olur
THC, normalde yemeğe, yakınlığa ya da başarıya tepki veren ödül sistemine etki eder. Bu sık tekrarlanırsa beyin buna uyum sağlar: daha duyarsız hâle gelir ve aynı etki için daha fazlasına ihtiyaç duyar. Uzmanlar buna tolerans der. Sarhoşluk geçtikten sonra huzursuzluk, sinirlilik ve rahatsızlık hissi gelebilir. Zamanla çoğu zaman sarhoşluk için değil, bu rahatsızlıktan kurtulmak için kullanılır.
Kullanım rahatlama aracına dönüşünce
- Zorlanmastres, kaygı, öfke, yalnızlık
- Kullanımzihni boşaltmak için
- Kısa süreli rahatlamazorlanma geri planda kalır
- Ardından rahatsızlıkhuzursuzluk, sinirlilik, zorlanma geri döner
Esrar koltuk değneğine dönüşünce
Kaygıyı, öfkeyi ya da üzüntüyü bastırmak için esrar kullanan kişinin bağımlı olma riski daha yüksektir. Kullanım kaygının kendisini artırabilir ve rahatlama bir kısır döngüye dönüşür.
Risk etkenleri
- kullanım sıklığı; tek başına en güçlü etken
- erken başlangıç, özellikle 16 yaşından önce
- yüksek THC
- aynı zamanda tütün içmek
- ruhsal yükler, destek eksikliği, gelecekten umudu olmamak, ayrılık gibi hayatı derinden etkileyen olaylar
- neredeyse herkesin kullandığı bir arkadaş çevresi
Neler korur
Geleceğe güven, bir şeyleri değiştirebileceği duygusu, sorunlarla baş edebilme becerisi, sağlam ilişkiler, aile ve arkadaşlardan oluşan bir destek ağı ve eğitimde ya da işte bir uğraş. Bu tür koruyucu etkenler riskleri dengeleyebilir.
Uzmanlar nasıl değerlendirir
DSM-5’e göre on iki ay içinde on bir ölçütten en az ikisi karşılanıyorsa esrar kullanım bozukluğu vardır; iki ila üç ölçüt hafif, dört ila beş orta, altı ve üzeri ağır sayılır. Ölçütlerin gündelik dille anlatımını Uyarı işaretlerini tanımak modülünde bulabilirsin. Dünya Sağlık Örgütü esrara bağlı bozuklukları 6C41 koduyla sınıflandırır.
Riskten bağımlılığa ve her aşamada yardımcı olan
- Ara sıra kullanımSeyrek ve belirgin sonuçları olmadan.Yardımcı olan: etkiler ve riskler hakkında nesnel bilgi
- Riskli kullanımKullanımın sıklığı, miktarı ya da şekli riski belirgin biçimde artırır. Henüz bir zarar oluşmamıştır.Yardımcı olan: erken fark etmek, öz değerlendirme testi, dürüst bir konuşma
- Zararlı kullanımKullanım sağlığa zarar vermiş ya da başkalarına zarar veren davranışlara yol açmıştır.Yardımcı olan: danışmanlık ve destek, örneğin bir bağımlılık danışma merkezinde
- BağımlılıkGüçlü bir iç dürtü: kontrol zayıflar, kullanım başka şeylerden daha önemli hâle gelir ve zararlarına rağmen sürer.Yardımcı olan: tedavi, yani danışmanlık, detoks ve terapi
Geçişler keskin değildir ve her riskli kullanım bağımlılığa dönüşmez.
Düzenli kullananların neredeyse yarısı yoksunluk belirtilerini tanır: gerginlik, uyku sorunları, iştahsızlık, sinirlilik, kaygı ya da çökkün ruh hâli. Bu belirtiler son kullanımdan bir ila iki gün sonra başlar ve çoğunlukla bir hafta içinde, en geç iki hafta sonra geçer.
Kaynaklar
- Bundesministerium für Gesundheit (2024): Mustercurriculum für Präventionsbeauftragte
- NIDA (2020): Drugs, Brains, and Behavior. The Science of Addiction
- drugcom.de (BIÖG): Was sind psycho-soziale Risikofaktoren für eine Cannabisabhängigkeit?
- drugcom.de (BIÖG): Entzugserscheinungen bei Cannabiskonsum
- cannabispraevention.de (BIÖG): Gesundheitliche Aspekte
- Bundesministerium für Gesundheit (2017): Kurzbericht „Cannabis: Potenzial und Risiken“ (CaPRis)
- Hasin ve ark. (2013): DSM-5 Criteria for Substance Use Disorders, American Journal of Psychiatry
- WHO (2024): ICD-11, Clinical descriptions and diagnostic requirements
- WHO: ICD-11, Hazardous use of cannabis (QE11.1) ve Disorders due to use of cannabis (6C41)
- DHS: Suchtberatung