کانابیس (حشیش، ماری‌جوانا) در آلمان مدت‌ها دارو بود و کنف گیاهی زراعی. این گیاه نه به دلیل مشکلی در داخل کشور، بلکه به این دلیل ممنوع شد که یک پیمان بین‌المللی آن را لازم می‌دانست. در اینجا مهم‌ترین تاریخ‌ها از 1872 تا امروز آمده است، هر کدام با منبع.
به طور خلاصه: از قانون تریاک 10 دسامبر 1929، سروکار داشتن با کنف هندی در آلمان به مجوز نیاز دارد. پزشکان همچنان می‌توانستند آن را تجویز کنند. در اختیار داشتن آن تازه در پایان 1971 جرم شد و رزین کانابیس با قانون مواد مخدر 1982 به فهرست موادی رفت که هیچ معامله یا تجویزی برای آن‌ها مجاز نیست. از 1 آوریل 2024 بزرگسالان دوباره می‌توانند در حدود معین کانابیس در اختیار داشته باشند و کشت کنند.
دارو در امپراتوری آلمان
- 1 ژوئن 1872: نخستین فارماکوپه مشترک امپراتوری آلمان (Pharmacopoea Germanica)، کنف هندی، عصاره و تنتور آن را به‌عنوان دارو ثبت می‌کند.
- 1878: در امپراتوری آلمان کنف به‌عنوان گیاه لیفی در حدود 21,200 هکتار کشت می‌شود، نیمی از آن در بادن و وورتمبرگ.
- 1911 تا 1912: کنفرانس تریاک لاهه: ایتالیا کنف هندی را مطرح می‌کند و فقط ایالات متحده از آن حمایت می‌کند. کار به همین خواسته ختم می‌شود که کنف بررسی شود. دولت امپراتوری با محدودیت‌ها مخالف است، صراحتاً به دلیل اهمیت دارویی آن.
- 24 ژوئیه 1921: رئیس اداره بهداشت امپراتوری به وزارت کشور امپراتوری می‌نویسد: «کنف هندی در آلمان به شکل سوءمصرف استفاده نمی‌شود و کشیدن حشیش در اینجا رایج نیست.»
دستگاه اداری تا دهه 1920 مشکلی به نام سوءمصرف نمی‌دید. نخستین قانون تریاک در سال 1920 تریاک، مواد افیونی و کوکائین را تنظیم می‌کرد، نه کانابیس را.
ژنو 1925 و قانون تریاک 1929
- دسامبر 1924: در دومین کنفرانس تریاک جامعه ملل در ژنو، نماینده مصر پیشنهاد می‌کند حشیش هم در آن گنجانده شود. کنف در دستور کار نبود. آفریقای جنوبی در 1923 پیشنهاد مشابهی به جامعه ملل داده بود.
- 14 فوریه 1925: مجمع عمومی متن مربوط به کنف را تصویب می‌کند. فقط سیام رأی مخالف می‌دهد. به گفته مورخ Tilmann Holzer، هیئت آلمانی در بحث شرکت نمی‌کند.
- 19 فوریه 1925: پیمان بین‌المللی تریاک امضا می‌شود. این پیمان صادرات رزین کنف میان کشورها را تنظیم می‌کند، نه کشت و مصرف در داخل کشور را.
- 15 اوت 1929: آلمان سند تصویب را تسلیم می‌کند.
- 10 دسامبر 1929: قانون مربوط به سروکار داشتن با مواد مخدر (قانون تریاک): کنف هندی در میان مواد مشمول آن است. سروکار داشتن با آن به مجوز نیاز دارد و تجویز پزشکی همچنان ممکن است.
پس «ممنوع» در 1929 به این معنا نبود که کانابیس به کلی از گردش خارج شد. آنچه جرم بود، تجارت بدون مجوز بود، نه در اختیار داشتن به خودی خود.
جمهوری فدرال: سخت‌گیری 1971 و قانون مواد مخدر 1982
- 30 مارس 1961: کنوانسیون واحد مواد مخدر سازمان ملل متحد: کانابیس تحت کنترل بین‌المللی قرار می‌گیرد و قرار است مصرف غیرپزشکی آن پایان یابد. جمهوری فدرال در 1973 آن را تصویب می‌کند.
- 22 دسامبر 1971: اصلاح قانون تریاک: در اختیار داشتن به خودی خود جرم می‌شود و در موارد بسیار شدید تا ده سال حبس در انتظار است. از ژانویه 1972 نام این قانون Betäubungsmittelgesetz (قانون مواد مخدر) می‌شود.
- 19 دسامبر 1973: در آلمان شرقی (DDR)، قانون مواد اعتیادآور (Suchtmittelgesetz) سروکار داشتن با کانابیس را صراحتاً ممنوع می‌کند.
- 1 ژانویه 1982: قانون جدید مواد مخدر لازم‌الاجرا می‌شود. رزین کانابیس در پیوست I (Anlage I) قرار می‌گیرد، فهرست موادی که هیچ معامله یا تجویزی برای آن‌ها مجاز نیست. به این ترتیب کشت کنف لیفی هم ممنوع می‌شود.
- 1996: کشت کنف لیفی با حداکثر 0.3% THC (تتراهیدروکانابینول) دوباره مجاز می‌شود.
دولت فدرال سخت‌گیری 1971 را از جمله با این استدلال توجیه کرد که «با احتمال زیاد [...] باید فرض کرد که این ماده نقش پیش‌برنده (Schrittmacherfunktion) دارد» و اینکه آزادسازی با پیمان ژنو 1925 مغایر است.
دادگاه قانون اساسی فدرال در 1994
- 1992: با § 31a قانون مواد مخدر، دادستانی می‌تواند در صورت مقدار کم برای مصرف شخصی از پیگرد صرف‌نظر کند.
- 9 مارس 1994: دادگاه قانون اساسی فدرال درباره ارجاع‌هایی که از جمله دادگاه ایالتی لوبک (Landgericht Lübeck) فرستاده بود، تصمیم می‌گیرد (BVerfGE 90, 145).
دادگاه این ممنوعیت را مطابق قانون اساسی دانست: «برای سروکار داشتن با مواد مخدر، محدودیت‌های Art. 2 Abs. 1 GG برقرار است. «حق نشئگی» که از این محدودیت‌ها مستثنا باشد، وجود ندارد.» با این حال در مصرف شخصی گاه‌به‌گاه مقادیر کم بدون خطر برای دیگران، مقامات «اصولاً» باید از پیگرد صرف‌نظر کنند. درباره استدلال 1971 هم دادگاه تصریح کرد که این دیدگاه که کانابیس نسبت به مواد سخت‌تر «نقش پیش‌برنده» دارد، «عمدتاً رد می‌شود».
کانابیس به‌عنوان دارو در 2017
- 19 ژانویه 2017: بوندستاگ قانون «کانابیس به‌عنوان دارو» را به اتفاق آرا تصویب می‌کند.
- 10 مارس 2017: این قانون لازم‌الاجرا می‌شود: پزشکان می‌توانند گل‌ها و عصاره‌ها را تجویز کنند و در شرایط معین صندوق بیمه درمانی هزینه را می‌پردازد. در مؤسسه فدرال دارو و تجهیزات پزشکی یک آژانس کانابیس تشکیل می‌شود.
- 2 دسامبر 2020: کمیسیون مواد مخدر سازمان ملل متحد کانابیس را از جدول IV کنوانسیون واحد، سخت‌گیرانه‌ترین فهرست، حذف می‌کند. کانابیس در جدول I باقی می‌ماند.
راه رسیدن به قانون کانابیس از 2021 تا 2024
- 7 دسامبر 2021: توافق‌نامه ائتلافی SPD، سبزها و FDP: تحویل کنترل‌شده به بزرگسالان «در اماکن تجاری دارای مجوز» برنامه‌ریزی می‌شود.
- 26 اکتبر 2022: کابینه فدرال اصول کلی را تأیید می‌کند.
- 12 آوریل 2023: الگوی دو ستونی: ستون 1 کشت خصوصی و جمعی، ستون 2 طرح‌های آزمایشی منطقه‌ای با زنجیره‌های تجاری.
- 16 اوت 2023: کابینه لایحه قانون را فقط برای ستون 1 تصویب می‌کند.
- 23 فوریه 2024: بوندستاگ قانون کانابیس را تصویب می‌کند: 404 رأی موافق، 226 رأی مخالف، 4 رأی ممتنع.
- 22 مارس 2024: در بوندسرات، درخواست‌ها برای ارجاع به کمیسیون میانجی اکثریت را به دست نمی‌آورند.
- 1 آوریل 2024: قانون کانابیس مصرفی (KCanG) و قانون کانابیس پزشکی (MedCanG) لازم‌الاجرا می‌شوند. بزرگسالان می‌توانند در حدود معین کانابیس در اختیار داشته باشند و کشت کنند.
- 20 ژوئن 2024: یک قانون اصلاحی KCanG و MedCanG را تغییر می‌دهد. از آن زمان KCanG تغییری نکرده است.
- 1 ژوئیه 2024: قواعد مربوط به انجمن‌های کشت کانابیس اجرا می‌شود.
ستون دوم هرگز اجرا نشد. دولت فدرال در سپتامبر 2026 اعلام کرد که توافق‌نامه ائتلافی طرح‌های آزمایشی منطقه‌ای با زنجیره‌های تجاری را پیش‌بینی نمی‌کند.
از 2025
- 9 آوریل 2025: توافق‌نامه ائتلافی CDU، CSU و SPD: «در پاییز 2025 ارزیابی‌ای بدون نتیجه از پیش تعیین‌شده از قانون قانونی‌سازی کانابیس انجام می‌دهیم.»
- 29 سپتامبر 2025: نخستین گزارش میان‌دوره‌ای ارزیابی علمی (EKOCAN).
- 8 اکتبر 2025: کابینه اصلاحیه‌ای بر قانون کانابیس پزشکی را تصویب می‌کند: گل‌ها فقط پس از تماس حضوری در مطب پزشک، بدون ارسال پستی.
- 1 آوریل 2026: دومین گزارش میان‌دوره‌ای ارزیابی، با داده‌های اداره پلیس جنایی فدرال (Bundeskriminalamt).
- 22 سپتامبر 2026: به گفته دولت فدرال، اصلاحیه قانون کانابیس پزشکی هنوز در مرحله بررسی پارلمانی است.
- 1 آوریل 2028: گزارش جامع ارزیابی باید آماده باشد (§ 43 KCanG).
طبق § 31 Abs. 6 SGB V، گل‌های خشک‌شده دیگر جزو خدمات تحت پوشش بیمه درمانی نام برده نمی‌شوند. آینده KCanG روشن نیست. تا اکتبر 2026 این قانون با متن 20 ژوئن 2024 اجرا می‌شود.
چرا کانابیس ممنوع شد؟
مستند
- آلمان در 1929 یک تعهد بین‌المللی را اجرا کرد. بر اساس اسناد، کشور مشکل خاص خودش را نداشت: اداره بهداشت امپراتوری در 1921 سوءمصرفی نمی‌دید و وزارت امور خارجه پیشنهاد مصر را در 1925 «فاقد اهمیت فنی و تجاری» می‌دانست. دولت فدرال هم در 1971 به پیمان ژنو و کنوانسیون واحد استناد کرد.
- مصر حشیش را در 1924 در ژنو مطرح کرد. نماینده آن از 30 تا 60% موارد «جنون» ناشی از حشیش سخن گفت. گزارش سالانه یک کلینیک در قاهره برای سال 1920/21 از میان 715 پذیرش، 19 مورد را به آن نسبت می‌داد. نمایندگان هیچ مدرک رسمی در اختیار نداشتند.
- منافع صنعت داروسازی آلمان نقش داشت، اما نه آن‌طور که اغلب گفته می‌شود: در 1911 دولت امپراتوری درست به دلیل اهمیت کنف به‌عنوان دارو با محدود کردن آن مخالف بود. تصویب از 1925 تا 1929 طول کشید، به گفته Holzer به دلیل منافع مربوط به مواد افیونی و کوکائین.
محل اختلاف
اغلب گفته می‌شود که آلمان در 1925 موافقت کرد، چون مصر در مقابل، ممنوعیت واردات هروئین آلمانی را اعمال نمی‌کرد. این ادعا را بیشتر گروه‌های ذی‌نفع و سایت‌های فعالان مطرح می‌کنند، همیشه بدون مدرکی از اسناد یا صورت‌جلسه‌ها، و این ادعا با خودش هم در تناقض است. آنچه Holzer از بایگانی فدرال و صورت‌جلسه‌های کنفرانس نقل می‌کند، علیه این ادعاست: آلمان عضو کمیته‌ای نبود که در دسامبر 1924 رأی داد، در بحث شرکت نکرد و در مجمع عمومی به جز سیام کسی رأی مخالف نداد. این ادعا اثبات نشده است و بر اساس اسناد بعید است. تنها با صورت‌جلسه‌های کامل می‌توان آن را به طور قطعی روشن کرد.
قابل دفاع نیست
- «کانابیس از 1929 کاملاً ممنوع است.» مصرف پزشکی مجاز ماند و در اختیار داشتن تازه در 1971 جرم شد.
- «ممنوعیت آلمان به Anslinger، مسئول امور مواد مخدر در آمریکا، و Marihuana Tax Act برمی‌گردد.» Tax Act مربوط به 1937 است، هشت سال پس از قانون تریاک. ایالات متحده تنها از طریق کنوانسیون واحد 1961 به طور غیرمستقیم اثر گذاشت.
- «آلمان کانابیس را در 1929 به دلیل خطرهای سلامت ممنوع کرد.» هیچ مدرکی برای این وجود ندارد و اسناد خلاف آن را نشان می‌دهند.
اینکه امروز چه قواعدی برقرار است، در قانون کانابیس به زبان ساده توضیح داده شده است. اینکه کشورهای دیگر کانابیس را چطور تنظیم می‌کنند، در مقایسه قوانین کانابیس آمده است.
به خاطر بسپارید: آلمان کانابیس را در 1929 ممنوع کرد، چون یک پیمان بین‌المللی آن را لازم می‌دانست، نه به دلیل مشکلی در داخل کشور. در اختیار داشتن آن تازه در 1971 جرم شد. از آوریل 2024 در اختیار داشتن و کشت برای بزرگسالان در حدود معین دوباره مجاز است.
منابع
- Pharmacopoea Germanica, 1872 (اسکن کتابخانه دولتی باواریا)
- Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Baden-Württemberg in Wort und Zahl 11/1999, S. 551 f.
- Holzer, Tilmann (2004): Globales Modell Cannabis, Verein für Drogenpolitik (گروه ذی‌نفع)، با مستنداتی از بایگانی فدرال
- Transnational Institute (2014): The Rise and Decline of Cannabis Prohibition (اندیشکده طرفدار اصلاحات)
- Willoughby, W. W. (1925): Opium as an International Problem, Kapitel XIX
- Bundeszentrale für politische Bildung: Schmidt-Semisch (2020), Von der Abstinenz zur Akzeptanz
- UN Treaty Collection: Internationales Opiumabkommen 1925, Status
- UN Treaty Collection: Einheitsübereinkommen 1961, Status
- Deutscher Bundestag, Drucksache VI/1877 (1971): Entwurf zur Änderung des Opiumgesetzes
- Bundesgesetzblatt 1971 I S. 2092
- Gesetzblatt der DDR 1973 I S. 572: Suchtmittelgesetz
- قانون مواد مخدر (BtMG)
- Wissenschaftliche Dienste des Bundestags, WD 5 - 3000 - 020/23 (Nutzhanf)
- Bundesverfassungsgericht, Beschluss vom 9. März 1994, BVerfGE 90, 145
- Deutscher Bundestag: Cannabis als Medizin, Beschluss vom 19. Januar 2017
- Bundesgesetzblatt 2017 I S. 403
- UNODC: Abstimmung der Suchtstoffkommission vom 2. Dezember 2020
- Koalitionsvertrag SPD, Grüne, FDP 2021
- Bundesgesundheitsministerium: Eckpunkte vom 12. April 2023
- Bundesgesundheitsministerium: Cannabisgesetz, Verfahrensübersicht
- Deutscher Bundestag: Abstimmung vom 23. Februar 2024
- Bundesrat, 1042. Sitzung am 22. März 2024
- قانون کانابیس مصرفی (KCanG)
- Koalitionsvertrag CDU, CSU, SPD 2025
- Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf: EKOCAN, Evaluation des KCanG
- Bundesgesundheitsministerium: Änderung des Medizinal-Cannabisgesetzes, Kabinett 8. Oktober 2025
- Deutscher Bundestag, Drucksache 21/8143 (22. September 2026)
- کتاب پنجم قانون اجتماعی آلمان (SGB V)، § 31