Człowiek, substancja, środowisko
Specjaliści opisują trzy strony uzależnienia, które współdziałają. Żadna z nich sama nie wyjaśnia, dlaczego ktoś się uzależnia.
Człowiek, substancja, środowisko
Człowiekradzenie sobie z uczuciami i problemami, pewność siebie, predyspozycje
Substancjajak silnie działa substancja, jak łatwo ją zdobyć
Środowiskorodzina, krąg przyjaciół, szkoła i praca
Czynniki ryzyka opisują prawdopodobieństwa. Nie przewidują, co stanie się u konkretnej osoby. Gdy nakłada się kilka z nich, ryzyko wyraźnie rośnie.
Co dzieje się w mózgu
THC działa na układ nagrody, który normalnie reaguje na jedzenie, bliskość lub sukces. Gdy powtarza się to często, mózg się do tego dostosowuje: staje się mniej wrażliwy i potrzebuje więcej dla tego samego efektu. Specjaliści mówią o tolerancji. Po odurzeniu mogą pojawić się niepokój, drażliwość i dyskomfort. Z czasem coraz częściej używa się konopi, by pozbyć się tego dyskomfortu, a nie już dla samego odurzenia.
Gdy używanie staje się ulgą
- Obciążeniestres, lęk, złość, samotność
- Użycieby się wyłączyć
- Krótka ulgaobciążenie ustępuje
- Dyskomfort potemniepokój, drażliwość, obciążenie wraca
Gdy konopie stają się kulą
Kto sięga po konopie, by stłumić lęk, złość lub smutek, ma wyższe ryzyko uzależnienia. Używanie może samo nasilać lęk, a z ulgi robi się błędne koło.
Czynniki ryzyka
- częstotliwość używania, najsilniejszy pojedynczy czynnik
- wczesny początek, zwłaszcza przed 16. rokiem życia
- dużo THC
- jednoczesne palenie tytoniu
- obciążenia psychiczne, brak wsparcia, brak perspektyw, przełomowe wydarzenia, takie jak rozstanie
- krąg znajomych, w którym niemal wszyscy używają
Co chroni
Ochronę dają pewność siebie, umiejętność radzenia sobie z problemami i poczucie, że można coś zmienić. Do tego dochodzą trwałe relacje, sieć rodziny i znajomych oraz cel w nauce zawodu lub pracy. Takie czynniki ochronne mogą równoważyć ryzyko.
Jak oceniają to specjaliści
Zaburzenie używania konopi według DSM-5 występuje, gdy w ciągu dwunastu miesięcy spełnione są co najmniej dwa z jedenastu kryteriów; dwa do trzech to postać łagodna, cztery do pięciu umiarkowana, od sześciu ciężka. Kryteria w języku codziennym opisuje moduł Sygnały ostrzegawcze. Światowa Organizacja Zdrowia prowadzi zaburzenia związane z konopiami pod kodem 6C41.
Od ryzyka do uzależnienia i co pomaga na każdym etapie
- Sporadyczne używanieRzadkie i bez zauważalnych skutków.Pomaga: rzeczowa informacja o działaniu i ryzyku
- Ryzykowne używanieCzęstotliwość, ilość lub sposób używania wyraźnie zwiększają ryzyko. Szkoda jeszcze nie wystąpiła.Pomaga: wczesna uważność, test samooceny, szczera rozmowa
- Szkodliwe używanieUżywanie już zaszkodziło zdrowiu lub doprowadziło do zachowań, które szkodzą innym.Pomaga: poradnictwo i wsparcie, na przykład w poradni uzależnień
- UzależnienieSilny wewnętrzny przymus: kontrola słabnie, używanie staje się ważniejsze niż inne sprawy i trwa mimo szkód.Pomaga: leczenie, czyli poradnictwo, detoksykacja i terapia
Przejścia są płynne i nie każde ryzykowne używanie przechodzi w uzależnienie.
Niemal co druga osoba, która regularnie używa konopi, zna objawy odstawienne: nerwowość, problemy ze snem, mały apetyt, drażliwość, lęk lub obniżony nastrój. Zaczynają się zwykle od jednego do trzech dni po ostatnim użyciu i są najsilniejsze w pierwszym tygodniu. Większość ustępuje po dwóch do trzech tygodniach, problemy ze snem i obniżony nastrój mogą trwać dłużej.
Źródła
- Bundesministerium für Gesundheit (2024): Mustercurriculum für Präventionsbeauftragte
- NIDA (2020): Drugs, Brains, and Behavior. The Science of Addiction
- drugcom.de (BIÖG): Was sind psycho-soziale Risikofaktoren für eine Cannabisabhängigkeit?
- drugcom.de (BIÖG): Entzugserscheinungen bei Cannabiskonsum
- cannabispraevention.de (BIÖG): Gesundheitliche Aspekte
- Bundesministerium für Gesundheit (2017): krótki raport „Cannabis: Potenzial und Risiken” (CaPRis)
- Hasin i in. (2013): DSM-5 Criteria for Substance Use Disorders, American Journal of Psychiatry
- WHO (2024): ICD-11, Clinical descriptions and diagnostic requirements
- WHO: ICD-11, Hazardous use of cannabis (QE11.1) and Disorders due to use of cannabis (6C41)
- DHS: Suchtberatung
- Bonnet, Preuss (2017): The cannabis withdrawal syndrome: current insights. Substance Abuse and Rehabilitation 8