فرد، ماده، محیط
متخصصان اعتیاد را با سه جنبه توصیف میکنند که بر هم اثر میگذارند. هیچکدام بهتنهایی توضیح نمیدهد چرا کسی وابسته میشود.
فرد، ماده، محیط
فردشیوه کنار آمدن با احساسات و مشکلات، اعتماد به نفس، زمینه ارثی
مادهاینکه ماده چقدر قوی اثر میکند و دسترسی به آن چقدر آسان است
محیطخانواده، دوستان، مدرسه و کار
عوامل خطر احتمالها را توصیف میکنند. آنها پیشبینی نمیکنند که برای یک فرد مشخص چه اتفاقی میافتد. اگر چند عامل با هم جمع شوند، خطر بهطور محسوسی بالا میرود.
در مغز چه اتفاقی میافتد
ماده THC روی سیستم پاداش مغز اثر میگذارد که در حالت عادی به غذا، صمیمیت یا موفقیت واکنش نشان میدهد. اگر این زیاد تکرار شود، مغز خود را با آن تطبیق میدهد: حساسیتش کمتر میشود و برای همان اثر به مقدار بیشتری نیاز دارد. متخصصان به این حالت تحمل میگویند. پس از نشئگی ممکن است بیقراری، زودرنجی و ناخوشی پیش بیاید. با گذشت زمان، مصرف اغلب برای خلاص شدن از همین ناخوشی انجام میشود، و دیگر نه به خاطر نشئگی.
وقتی مصرف به راهی برای سبک شدن تبدیل میشود
- فشار روانیاسترس، اضطراب، خشم، تنهایی
- مصرفبرای فاصله گرفتن از همه چیز
- سبکی کوتاهفشار کمرنگ میشود
- ناخوشی پس از آنبیقراری، زودرنجی، فشار بازمیگردد
وقتی کانابیس به تکیهگاه تبدیل میشود
کسی که کانابیس مصرف میکند تا اضطراب، خشم یا غم را کم کند، بیشتر در معرض خطر وابستگی است. مصرف میتواند خود اضطراب را تشدید کند و سبک شدن به یک چرخه تبدیل شود.
عوامل خطر
- دفعات مصرف، قویترین عامل منفرد
- شروع زودهنگام، بهویژه پیش از 16 سالگی
- میزان زیاد THC
- کشیدن همزمان تنباکو
- فشارهای روانی، نبود حمایت، ناامیدی از آینده، رویدادهای سرنوشتساز مانند جدایی
- جمع دوستانی که تقریباً همه در آن مصرف میکنند
چه چیزی محافظت میکند
امید، این احساس که میتوان کاری از پیش برد، توانایی رویارویی با مشکلات، رابطههای پایدار، شبکهای از خانواده و دوستان، و نقشی در آموزش حرفهای یا کار. چنین عوامل محافظتی میتوانند خطرها را جبران کنند.
متخصصان چگونه آن را طبقهبندی میکنند
طبق DSM-5، اختلال مصرف کانابیس زمانی وجود دارد که در طول دوازده ماه دستکم دو معیار از یازده معیار صدق کند؛ دو تا سه معیار خفیف، چهار تا پنج متوسط و از شش به بالا شدید به شمار میرود. این معیارها به زبان روزمره در درس شناختن نشانههای هشدار آمدهاند. سازمان جهانی بهداشت اختلالهای ناشی از کانابیس را با کد 6C41 ثبت کرده است.
از خطر تا وابستگی و آنچه در هر مرحله کمک میکند
- مصرف گاهبهگاهبهندرت و بدون پیامد آشکار.کمک: اطلاعات بیطرفانه درباره اثر و خطرها
- مصرف پرخطردفعات، مقدار یا نوع مصرف، خطر را بهطور محسوسی بالا میبرد. هنوز آسیبی وارد نشده است.کمک: زود توجه کردن، خودسنجی، گفتوگوی صادقانه
- مصرف زیانبارمصرف به سلامت آسیب زده است یا به رفتاری انجامیده که به دیگران آسیب میزند.کمک: مشاوره و حمایت، مثلاً در یک مرکز مشاوره اعتیاد
- وابستگیمیل درونی شدید: کنترل کاهش مییابد، مصرف از چیزهای دیگر مهمتر میشود و با وجود آسیبها ادامه پیدا میکند.کمک: درمان، یعنی مشاوره، سمزدایی و رواندرمانی
مرز میان این مراحل روشن نیست و هر مصرف پرخطری به وابستگی نمیانجامد.
تقریباً از هر دو نفری که بهطور منظم مصرف میکنند، یک نفر علائم ترک را میشناسد: عصبی بودن، مشکلات خواب، کماشتهایی، زودرنجی، اضطراب یا خلق پایین. این علائم معمولاً یک تا سه روز پس از آخرین مصرف شروع میشوند و در هفته اول شدیدترند. بیشتر آنها پس از دو تا سه هفته فروکش میکنند؛ مشکلات خواب و خلق پایین ممکن است بیشتر طول بکشند.
منابع
- وزارت بهداشت فدرال آلمان (2024): برنامه آموزشی نمونه برای مسئولان پیشگیری (Mustercurriculum)
- NIDA (2020): Drugs, Brains, and Behavior. The Science of Addiction
- drugcom.de (BIÖG): Was sind psycho-soziale Risikofaktoren für eine Cannabisabhängigkeit?
- drugcom.de (BIÖG): Entzugserscheinungen bei Cannabiskonsum
- cannabispraevention.de (BIÖG): Gesundheitliche Aspekte
- وزارت بهداشت فدرال آلمان (2017): گزارش خلاصه «Cannabis: Potenzial und Risiken» (CaPRis)
- Hasin و همکاران (2013): DSM-5 Criteria for Substance Use Disorders, American Journal of Psychiatry
- WHO (2024): ICD-11, Clinical descriptions and diagnostic requirements
- WHO: ICD-11, Hazardous use of cannabis (QE11.1) و Disorders due to use of cannabis (6C41)
- DHS: Suchtberatung
- Bonnet, Preuss (2017): The cannabis withdrawal syndrome: current insights. Substance Abuse and Rehabilitation 8