تغییر زمان میبرد
انسانها رفتارشان را بهندرت یکباره تغییر میدهند. متخصصان مراحلی را توصیف میکنند که بسیاری چند بار از آنها میگذرند. دودل بودن در این میان طبیعی است: دلیلهای موافق و مخالف تغییر از قبل در خود فرد وجود دارند. کسی که در برابر او فقط به نفع تغییر استدلال کند، اغلب به نتیجه عکس میرسد.
مراحل تغییر
- پیش از تأمل«اصلاً مشکلی نیست.»
- تأمل«راستش باید کاری بکنم، اما …»
- آمادگی«برنامهای در نظر دارم.»
- عمل«دارم چیزی را تغییر میدهم.»
- نگهداری«پای تصمیمم میمانم.»
بازگشت هم بخشی از این روند است: بسیاری پیش از آنکه تغییری پایدار شود، چند بار این مراحل را طی میکنند. کمک وقتی بهتر اثر میکند که با مرحله فرد متناسب باشد.
چطور موضوع را مطرح کنید
آیا موضوع را مطرح کنم؟
چه چیزی به نفع آن است
- میخواهید کمک کنید.
- میخواهید جلوی بدتر شدن اوضاع را بگیرید.
- پرسیدن ضرری ندارد.
چه چیزی شما را مردد میکند
- ممکن است اشتباه کنم.
- ممکن است به رابطهمان آسیب بزند.
- نمیخواهم دخالت کنم.
- فکر نمیکنم از پسش بربیایم.
طبیعی است که هر دو را احساس کنید، و طرف مقابل هم اغلب همین حال را دارد. میتوانید هر دو را بگویید: «نمیدانم درست فکر میکنم یا نه، اما نگرانت هستم.»
لحظه مناسب
معمولاً مناسب
- هر دو هوشیار هستید.
- فضا آرام است، وقت دارید و کسی مزاحمتان نیست.
- از قبل فکر کردهاید که چه میخواهید بگویید.
معمولاً نامناسب
- فرد همین حالا مصرف کرده است.
- با هم دعوا دارید، یا خودتان برآشفتهاید. در این صورت بهتر است بعداً.
- دیگران گوش میدهند.
- از قبل فکر کنید چه چیزی نگرانتان کرده و چه میخواهید بگویید. اگر خودتان هم مصرف میکنید، پیش از گفتوگو درباره مصرف خودتان فکر کنید، چون احتمالاً درباره آن از شما سؤال میشود.
- لحظهای آرام را انتخاب کنید که هر دو هوشیار باشید، و جایی که کسی مزاحمتان نشود.
- با پیامهای «من» صحبت کنید و آنچه را میبینید بدون سرزنش توصیف کنید: «نگرانم، چون متوجه شدهام که دیگر تقریباً از خانه بیرون نمیروی.»
- درباره رفتار صحبت کنید، نه درباره شخص.
- سؤالهای باز بپرسید، گوش بدهید و بگذارید حرفش را تمام کند. نه موعظه اخلاقی، نه تشخیص.
- پیش از نصیحت کردن بپرسید: «اجازه میدهی بگویم به نظر خودم چه میرسد؟» نصیحتهای ناخواسته معمولاً اثری ندارند.
- انتظار واکنش دفاعی را داشته باشید و آن را به خودتان نگیرید. لازم نیست کسی را به اعتراف وادار کنید.
- به آنچه خوب پیش میرود و به تلاشهایی که فرد تاکنون کرده است، ارج بگذارید.
- پیشنهاد حمایت بدهید. اگر مناسب بود، بر سر کاری مشخص که بتوان آن را پیگیری کرد توافق کنید، مثلاً گفتوگوی دوم یک هفته بعد. تصمیم به تغییر با خود فرد است.
آنچه یک گفتوگو را پیش میبرد
همدلی، نه همدردیسعی کنید بفهمید حال فرد چگونه است، بدون اینکه خودتان هم غرق شوید.
فهمیدن یعنی تأیید کردن نیستمیتوانید دلیلها را درک کنید و با این حال نگران باشید.
گوش دادن و خلاصه کردنآنچه را شنیدهاید با کلمات خودتان بگویید. اینطور فرد متوجه میشود که حرفش شنیده شده است.
پذیرفتن دیدگاه دیگرفرد حق دارد وضعیت را متفاوت از شما ببیند.
دیدن نقاط قوتبهجای برشمردن اشتباهها، درباره آنچه خوب پیش میرود و آنچه برای آینده آرزو دارید صحبت کنید.
با هم حرف زدنبا خود فرد حرف بزنید، نه با دیگران درباره او.
سؤالهایی که گفتوگو را باز میکنند
بسته: اغلب با بله یا نه تمام میشود
- «زیادی حشیش میکشی؟»
- «مشکلی داری؟»
باز: دعوت به تعریف کردن
- «این روزها حالت چطور است؟»
- «چه چیزی باعث شد به این سمت بروی؟»
- «چه وقتهایی اصلاً میلی به آن نداری؟»
- «چه کسی یا چه چیزی میتواند به تو کمک کند؟»
- «چه زمانی برایت مناسب است؟»
- «کمی برایم تعریف کن.»
لازم نیست این کار را تنها انجام دهید. پیش از آن از یک مرکز مشاوره راهنمایی بگیرید، یا گفتوگو را به کسی بسپارید که به آن فرد نزدیکتر است.
مرزهای شما
هیچ ترفندی وجود ندارد که کسی را قانع کند. تغییر تنها زمانی شروع میشود که خود فرد مشکلی ببیند. روشن بگویید با چه چیزی همراهی نمیکنید و در آن صورت چه اتفاقی میافتد، و پای حرفتان بمانید. برای رفتاری که به شما آسیب میزند عذر نتراشید. خانواده و نزدیکان بهآسانی در الگوهایی میافتند که بیشتر به ادامه مصرف کمک میکنند: پنهان کردن، کوچک جلوه دادن، به عهده گرفتن کارهای فرد دیگر. در برابر این، کمک میکند که برای خودتان هم حمایت بگیرید.
کمک، برای شما هم
مشاوره اعتیاد رایگان، محرمانه و در صورت تمایل ناشناس است و مشاوران تعهد رازداری دارند. نه به تشخیص نیاز دارید، نه به درخواست، نه به بیمه درمانی، و مشاوره صراحتاً برای خانواده و نزدیکان و دوستان هم هست، حتی اگر خود فرد درگیر نخواهد کمک بگیرد. مراکز مشاوره در صورت نیاز شما را به جای دیگری معرفی میکنند: به سمزدایی، درمان یا یک گروه خودیاری.
- DROBS Dortmund (مرکز مشاوره مواد مخدر در دورتموند)، Reinoldistraße 17-19، 0231 477376-0، برای خانواده و نزدیکان هم
- Sozialpsychiatrischer Dienst der Stadt Dortmund (خدمات روانپزشکی اجتماعی شهرداری دورتموند)، Hoher Wall 9-11، 0231 50-22534، با گروههایی برای خانواده و نزدیکان
- DigiSucht: مشاوره اینترنتی با پیام، چت یا تماس تصویری، رایگان و ناشناس
- Sucht & Drogen Hotline: 01806 313031، هر روز از ساعت 8:00 تا 24:00، 0.20 € برای هر تماس (به آلمانی)
مراکز دیگر و خدمات تلفنی و اینترنتی در یافتن کمک آمدهاند. با مسئولان پیشگیری ما میتوانید بهصورت ناشناس از طریق SimpleX یا با ایمیل به praevention@csc-dortmund.de در تماس باشید.
منابع
- Finne و Paul (2026): Erklärungs- und Veränderungsmodelle, BIÖG-Leitbegriffe
- DHS (2021): Manual für die Beratung am Telefon
- MINT: Understanding Motivational Interviewing
- DigiSucht (2024): Suchtproblem im Umfeld, Tipps für ein gelingendes Gespräch
- drugcom.de (BIÖG): Hilfe für Familie und Freunde
- cannabispraevention.de (BIÖG): Handlungstipps für Eltern
- BIÖG (2025): Elterninfo Cannabis
- برنامه حفاظت از سلامت و حمایت از نوجوانان انجمن، راهنمای گفتوگو
- برنامه حفاظت از سلامت و حمایت از نوجوانان انجمن، کمکهای گفتوگو
- دوره آموزشی مسئولان پیشگیری انجمن (2024)
- DHS: Suchtberatung
- شهرداری دورتموند: Sozialpsychiatrischer Dienst