Zmiana potrzebuje czasu
Ludzie rzadko zmieniają swoje zachowanie od razu. Specjaliści opisują etapy, które wiele osób przechodzi kilka razy. Bycie rozdartym jest przy tym normalne: powody za zmianą i przeciw niej tkwią już w danej osobie. Kto argumentuje wobec niej tylko za zmianą, osiąga często coś przeciwnego.
Etapy zmiany
- Prekontemplacja„To przecież nie jest problem.”
- Kontemplacja„Właściwie powinienem(-nam), ale…”
- Przygotowanie„Planuję coś.”
- Działanie„Właśnie coś zmieniam.”
- Podtrzymanie„Trzymam się tego.”
Nawroty są częścią tego procesu: wiele osób przechodzi te etapy kilka razy, zanim zmiana się utrzyma. Pomoc działa najlepiej, gdy pasuje do etapu.
Jak o tym porozmawiać
Czy powinienem(-nam) to poruszyć?
Co za tym przemawia
- Chcesz pomóc.
- Chcesz zapobiec temu, żeby było gorzej.
- Zapytanie nie szkodzi.
Co cię powstrzymuje
- Mogę się mylić.
- Może to obciążyć naszą relację.
- Nie chcę się wtrącać.
- Nie czuję się na siłach.
Odczuwanie obu tych rzeczy naraz jest normalne, a drugiej osobie często jest podobnie. Możesz powiedzieć jedno i drugie: „Nie wiem, czy mam rację, ale martwię się o ciebie.”
Odpowiedni moment
Raczej sprzyjające
- Oboje jesteście trzeźwi.
- Jest spokojnie, macie czas i nikt wam nie przeszkadza.
- Masz wcześniej przemyślane, co chcesz powiedzieć.
Raczej niesprzyjające
- Ta osoba właśnie używała.
- Kłócicie się albo sam(a) jesteś poruszony(-a). Wtedy lepiej później.
- Inni słuchają.
- Przemyśl wcześniej, co cię niepokoi i co chcesz powiedzieć. Jeśli sam(a) używasz, pomyśl najpierw o swoim własnym używaniu, bo o to prawdopodobnie zostaniesz zapytany(-a).
- Wybierz spokojny moment, w którym oboje jesteście trzeźwi, i miejsce, w którym nikt wam nie przeszkodzi.
- Mów w komunikatach „ja” i opisuj, co obserwujesz, bez wyrzutów: „Martwię się, bo zauważyłem(-am), że prawie już nie wychodzisz.”
- Odnoś się do zachowania, nie do osoby.
- Zadawaj pytania otwarte, słuchaj, pozwól dokończyć. Żadnych kazań moralnych, żadnej diagnozy.
- Zapytaj, zanim udzielisz rady: „Czy mogę ci powiedzieć, co mi się nasuwa?” Niechciane rady zwykle odbijają się jak od ściany.
- Licz się z oporem i nie bierz go do siebie. Nie musisz nikogo zmuszać do przyznania się.
- Doceń to, co idzie dobrze i co ta osoba już próbowała.
- Zaproponuj wsparcie. Ustalcie, jeśli to pasuje, coś konkretnego, co da się sprawdzić, na przykład kolejną rozmowę za tydzień. Decyzja o zmianie należy do tej osoby.
Co niesie rozmowę
Wczuwaj się, nie cierp razemSpróbuj zrozumieć, jak się czuje ta osoba, nie dając się przy tym pochłonąć.
Zrozumieć nie znaczy pochwalaćMożesz rozumieć powody i mimo to się martwić.
Słuchaj i podsumowujPowiedz własnymi słowami, co usłyszałeś(-aś). Wtedy ta osoba czuje, że dociera.
Pozwól na inny punkt widzeniaTa osoba może widzieć sytuację inaczej niż ty.
Dostrzegaj mocne stronyMów o tym, co się udaje i czego sobie życzysz na przyszłość, zamiast wyliczać błędy.
Rozmawiajcie ze sobąRozmawiaj z tą osobą, nie z innymi o niej.
Pytania, które otwierają rozmowę
Zamknięte: kończą się często na tak lub nie
- „Palisz za dużo trawki?”
- „Masz problem?”
Otwarte: zachęcają do opowiedzenia
- „Jak się teraz czujesz?”
- „Co cię do tego doprowadziło?”
- „Kiedy w ogóle nie masz na to ochoty?”
- „Kto lub co mogłoby ci pomóc?”
- „Kiedy byłby dla ciebie dobry moment?”
- „Opowiedz mi o tym.”
Nie musisz robić tego sam(a). Poproś wcześniej o radę w poradni albo zostaw tę rozmowę komuś, kto jest tej osobie bliższy.
Twoje granice
Nie ma sztuczki, która kogoś przekona. Zmiana zaczyna się dopiero, gdy ta osoba sama dostrzega problem. Powiedz jasno, na co się nie zgadzasz i co wtedy się stanie, i trzymaj się tego. Nie usprawiedliwiaj zachowania, które ci szkodzi. Bliscy łatwo wpadają we wzorce, które raczej podtrzymują używanie: tuszowanie, bagatelizowanie, przejmowanie obowiązków tej osoby. Pomaga przed tym szukanie wsparcia dla siebie.
Pomoc, także dla ciebie
Poradnictwo w zakresie uzależnień jest bezpłatne, poufne i na życzenie anonimowe, doradczynie i doradców obowiązuje tajemnica zawodowa. Nie potrzebujesz ani diagnozy, ani wniosku, ani ubezpieczenia zdrowotnego, a poradnictwo jest wyraźnie przeznaczone także dla bliskich i znajomych, nawet gdy sama zainteresowana osoba nie chce pomocy. Poradnie w razie potrzeby kierują dalej: na detoksykację, do terapii lub do grupy samopomocowej.
- DROBS Dortmund, Reinoldistraße 17-19, 0231 477376-0, także dla bliskich
- Sozialpsychiatrischer Dienst der Stadt Dortmund (miejska służba psychiatrii środowiskowej), Hoher Wall 9-11, 0231 50-22534, z grupami dla bliskich
- DigiSucht: poradnictwo online przez wiadomość, czat lub wideo, bezpłatnie i anonimowo
- Sucht & Drogen Hotline: 01806 313031, codziennie 8:00-24:00, 0,20 € za połączenie (po niemiecku)
Więcej placówek oraz oferty telefoniczne i internetowe znajdziesz pod Gdzie szukać pomocy. Z naszymi pełnomocnikami ds. profilaktyki możesz się skontaktować anonimowo przez SimpleX lub mailowo pod praevention@csc-dortmund.de.
Źródła
- Finne i Paul (2026): modele wyjaśniające i modele zmiany, BIÖG-Leitbegriffe
- DHS (2021): podręcznik poradnictwa telefonicznego
- MINT: Understanding Motivational Interviewing
- DigiSucht (2024): problem uzależnienia w otoczeniu, wskazówki do udanej rozmowy
- drugcom.de (BIÖG): pomoc dla rodziny i przyjaciół
- cannabispraevention.de (BIÖG): praktyczne wskazówki dla rodziców
- BIÖG (2025): informacje dla rodziców o konopiach
- Koncepcja ochrony zdrowia i młodzieży stowarzyszenia, wytyczne do rozmowy
- Koncepcja ochrony zdrowia i młodzieży stowarzyszenia, pomoce do rozmowy
- Szkolenie pełnomocników ds. profilaktyki stowarzyszenia (2024)
- DHS: poradnictwo w zakresie uzależnień
- Miasto Dortmund: Sozialpsychiatrischer Dienst (służba psychiatrii środowiskowej)